วางแผนสืบทอดตำแหน่ง··อ่าน 6 นาที

ปรับโครงสร้างองค์กรแล้ว ทำไมตำแหน่งสำคัญยังไม่มีคนพร้อมขึ้นแทน

ผู้สืบทอดตำแหน่งก้าวขึ้นบันไดสู่ตำแหน่งสำคัญ

หลายองค์กรปรับโครงสร้างเพื่อให้ทันการเปลี่ยนแปลงของธุรกิจ ทั้งรวมหน่วยงาน ลดชั้นบริหาร และเปิดตำแหน่งใหม่ แต่เมื่อผังใหม่เริ่มใช้งาน HR มักเจอคำถามเดิม: ถ้าผู้บริหารคนนี้ลาออกพรุ่งนี้ ใครจะขึ้นแทน

การวางแผนสืบทอดตำแหน่ง (Succession Planning) คือคำตอบของคำถามนี้ แต่ในทางปฏิบัติ หลายองค์กรยังไม่มีแผนที่ใช้ได้จริง หรือมีแผนที่เขียนไว้ก่อนการปรับโครงสร้างและไม่ได้ทบทวนอีกเลย

บทความนี้อธิบายว่าทำไมการปรับโครงสร้างทำให้ pipeline ผู้นำสะดุด สัญญาณที่ HR ควรสังเกต และสิ่งที่ควรเตรียมก่อนการปรับรอบหน้า

ทำไมการปรับโครงสร้างทำให้ pipeline ผู้นำสะดุด

ปัญหาส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากการปรับโครงสร้างโดยตรง แต่เกิดจากแผนสืบทอดตำแหน่งที่ไม่ได้ปรับตาม

  • ตำแหน่งเปลี่ยน แต่เกณฑ์ผู้สืบทอดไม่เปลี่ยน — งานในผังใหม่ต้องการทักษะต่างจากเดิม รายชื่อผู้สืบทอดเดิมจึงอาจไม่ตรงกับงานใหม่
  • คนที่มีศักยภาพตัดสินใจลาออก — ช่วงที่ไม่แน่นอน คนที่มีทางเลือกมากที่สุดมักเป็นกลุ่มแรกที่ออก
  • ผู้จัดการระดับกลางรับงานเพิ่ม — งานล้นมือจนไม่มีเวลาพัฒนาตัวเองหรือพัฒนาลูกทีม
  • การตัดสินใจเรื่องคนทำแบบเร่งด่วน — เลือกคนจากความคุ้นเคย มากกว่าจากข้อมูลความพร้อม

ตัวเลขจากต่างประเทศสะท้อนภาพเดียวกัน การสำรวจผู้เชี่ยวชาญ HR ของ SHRM พบว่ามีเพียง 21% ที่บอกว่าองค์กรมีแผนสืบทอดตำแหน่งอย่างเป็นทางการ และอีก 24% มีแผนแบบไม่เป็นทางการ เหตุผลหลักของการไม่มีแผนคือขาดเวลาและทรัพยากร

แม้ในระดับสูงสุด งานวิจัยที่ Harvard Business Review รวบรวมไว้ก็พบว่า 39% ของคณะกรรมการบริษัทไม่มีผู้สมัครภายในที่พร้อมขึ้นแทนทันที หากต้องเปลี่ยน CEO

จากประสบการณ์ทำงานกับองค์กรไทยกว่า 20 ปี เราพบว่าหลายองค์กรมีรายชื่อผู้สืบทอดอยู่ในเอกสาร แต่รายชื่อนั้นไม่ได้ถูกทบทวนหลังการเปลี่ยนโครงสร้าง

5 สัญญาณที่บอกว่า pipeline ผู้นำของคุณอ่อนลง

ลองเช็กว่าองค์กรของคุณมีสัญญาณเหล่านี้หรือไม่

  1. ตำแหน่งสำคัญว่างแล้วต้องหาคนจากภายนอกเกือบทุกครั้ง
  2. รายชื่อผู้สืบทอดเป็นชื่อเดิมมาหลายปี แม้โครงสร้างจะเปลี่ยนไปแล้ว
  3. ผู้สืบทอดถูกเลือกจากผลงานในตำแหน่งปัจจุบันเพียงอย่างเดียว
  4. ไม่มีใครตอบได้ว่าผู้สืบทอดแต่ละคนจะพร้อมในอีกกี่เดือน
  5. ผู้บริหารคุยเรื่องผู้สืบทอดเฉพาะตอนที่มีคนยื่นใบลาออก

ถ้ามีตั้งแต่ 2 ข้อขึ้นไป แผนสืบทอดตำแหน่งขององค์กรควรได้รับการทบทวนก่อนการปรับโครงสร้างรอบถัดไป

HR ควรเตรียมอะไรก่อนการปรับโครงสร้างรอบหน้า

การวางแผนสืบทอดตำแหน่งที่ใช้ได้จริงเริ่มจาก 4 เรื่องนี้

1. ระบุตำแหน่งสำคัญตามโครงสร้างใหม่

ตำแหน่งสำคัญไม่จำเป็นต้องเป็นตำแหน่งสูงสุดเสมอ ผู้บริหาร HR ที่บรรยายในงานของ SHRM แนะนำว่า บางองค์กรควรเริ่มจาก CEO และ CFO แต่บางองค์กร ตำแหน่งที่กระทบธุรกิจมากที่สุดอาจเป็นผู้จัดการฝ่ายขายระดับภูมิภาค หรือผู้จัดการสาขา

  • ตำแหน่งไหนที่ถ้าว่าง รายได้หรือการดำเนินงานจะสะดุดทันที
  • ตำแหน่งไหนที่หาคนจากภายนอกยากหรือใช้เวลานาน
  • ตำแหน่งไหนที่เกิดขึ้นใหม่จากการปรับโครงสร้าง

2. กำหนดเกณฑ์จากงานในอนาคต ไม่ใช่งานในอดีต

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน MIT Sloan Management Review พบว่า เหตุผลหนึ่งที่การสืบทอดตำแหน่ง CEO ล้มเหลว คือเกณฑ์การเลือกไม่สอดคล้องกับความต้องการเชิงกลยุทธ์ขององค์กร หลักเดียวกันนี้ใช้ได้กับตำแหน่งสำคัญทุกระดับ

  • ผังใหม่ต้องการให้ตำแหน่งนี้ทำอะไรใน 2–3 ปีข้างหน้า
  • ต้องใช้ทักษะ พฤติกรรม และความสามารถแบบไหน
  • เกณฑ์เดิมข้อไหนที่ไม่จำเป็นแล้ว

3. วัดความพร้อมด้วยข้อมูลที่เป็นกลาง

ผลงานในตำแหน่งปัจจุบันบอกว่าคนนั้นทำงานเดิมได้ดี แต่ไม่ได้บอกว่าพร้อมสำหรับงานที่ใหญ่ขึ้น HR จึงควรใช้ข้อมูลหลายด้านประกอบกัน

  • แบบประเมินที่วัดความสามารถและพฤติกรรมที่ตำแหน่งเป้าหมายต้องการ
  • Feedback 360° จากหัวหน้า เพื่อนร่วมงาน และลูกทีม
  • การสัมภาษณ์หรือสถานการณ์จำลองที่ใกล้เคียงงานจริง

4. นำข้อมูลไปคุยกับผู้บริหาร

SHRM แนะนำให้ HR สร้าง business case ของแผนสืบทอดตำแหน่งด้วยข้อมูล และเริ่มจากขอบเขตเล็กก่อน เพื่อให้ผู้บริหารเห็นว่าแผนจะทำงานอย่างไรและองค์กรได้อะไร

  • เริ่มจากคำถามที่ผู้บริหารสนใจ เช่น ตำแหน่งไหนเสี่ยงที่สุด
  • แสดงช่องว่างระหว่างความพร้อมของผู้สืบทอดกับเกณฑ์ของตำแหน่ง
  • เสนอแผนพัฒนาที่มีกรอบเวลาชัดเจน

Succession Planning ไม่ใช่เรื่องของตำแหน่งสูงสุดเพียงตำแหน่งเดียว

งานวิจัยเดียวกันใน MIT Sloan Management Review ระบุว่า อีกเหตุผลหนึ่งที่การสืบทอดตำแหน่งล้มเหลว คือองค์กรให้ความสำคัญกับการพัฒนาผู้บริหารระดับรองลงมาไม่มากพอ

ผู้บริหารระดับสูงในอนาคตมาจากผู้จัดการระดับกลางในวันนี้ ถ้ากลุ่มนี้ไม่ได้รับการพัฒนา องค์กรจะไม่มีผู้สืบทอดภายในให้เลือกเมื่อถึงเวลา

  • ทบทวนรายชื่อผู้สืบทอดทั้งระดับผู้บริหารและระดับผู้จัดการ
  • วางแผนพัฒนาผู้จัดการระดับกลางโดยผูกกับตำแหน่งเป้าหมาย
  • ติดตามความคืบหน้าของแผนพัฒนาอย่างน้อยปีละครั้ง

สรุป — การวางแผนสืบทอดตำแหน่งเริ่มต้นได้ที่ไหน?

การปรับโครงสร้างไม่จำเป็นต้องทำให้ pipeline ผู้นำอ่อนลง ถ้า HR ทบทวนแผนสืบทอดตำแหน่งไปพร้อมกับผังใหม่ จุดเริ่มต้นที่ทำได้ทันทีคือ ระบุตำแหน่งสำคัญตามโครงสร้างใหม่ กำหนดเกณฑ์จากงานในอนาคต และวัดความพร้อมของผู้สืบทอดด้วยข้อมูล

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าองค์กรอยู่ตรงไหน ให้เริ่มจากการเช็กความพร้อมของผู้สืบทอดตำแหน่งก่อน แล้วค่อยวางแผนส่วนที่ขาด

🎯 องค์กรของคุณพร้อมแค่ไหน?

ทำแบบตรวจ Successor Readiness Reality Check ออนไลน์ เพื่อดูความพร้อมด้านผู้สืบทอดตำแหน่งขององค์กร

เริ่มเช็กความพร้อม →ดูแนวทาง Succession Planning ของ M.I.S.S.CONSULT →

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

การวางแผนสืบทอดตำแหน่ง (Succession Planning) คืออะไร?

คือกระบวนการระบุตำแหน่งสำคัญขององค์กร เลือกผู้ที่มีศักยภาพจะขึ้นแทน และพัฒนาคนกลุ่มนี้ให้พร้อมก่อนตำแหน่งว่าง เพื่อให้องค์กรเดินต่อได้โดยไม่สะดุดเมื่อมีการเปลี่ยนตัวผู้นำ

ปรับโครงสร้างแล้ว ต้องทำแผนสืบทอดตำแหน่งใหม่ทั้งหมดไหม?

ไม่จำเป็นต้องเริ่มใหม่ทั้งหมด แต่ควรทบทวน 3 เรื่อง คือ รายการตำแหน่งสำคัญ เกณฑ์ของแต่ละตำแหน่ง และรายชื่อผู้สืบทอด เพราะทั้งสามเรื่องอาจเปลี่ยนไปตามผังใหม่

ควรทำแผนสืบทอดตำแหน่งกับตำแหน่งไหนบ้าง?

เริ่มจากตำแหน่งที่ถ้าว่างแล้วกระทบธุรกิจมากที่สุด และตำแหน่งที่หาคนจากภายนอกได้ยาก ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นตำแหน่งสูงสุดเสมอไป

ใช้ผลงานในตำแหน่งปัจจุบันเลือกผู้สืบทอดได้ไหม?

ใช้เป็นข้อมูลหนึ่งได้ แต่ไม่ควรใช้เพียงอย่างเดียว เพราะผลงานในงานเดิมไม่ได้บอกว่าคนนั้นพร้อมสำหรับงานที่ใหญ่ขึ้นหรือต่างออกไป ควรใช้แบบประเมิน feedback 360° และการสัมภาษณ์ประกอบกัน

องค์กรขนาดกลางจำเป็นต้องมีแผนสืบทอดตำแหน่งไหม?

จำเป็น โดยเฉพาะองค์กรที่ตำแหน่งสำคัญมีคนรู้งานเพียงคนเดียว เมื่อคนนั้นลาออก งานจะหยุดทันที แผนไม่ต้องซับซ้อน เริ่มจากตำแหน่งที่เสี่ยงที่สุด 3–5 ตำแหน่งก่อนได้

แหล่งข้อมูล

  • Succession Planning: Set Your Organization Up for Success — SHRM, 2024
  • Build a Succession Plan to Ensure Business Continuity — SHRM HR Magazine, 2018
  • Succession Planning: What the Research Says — Harvard Business Review, 2016
  • How Boards Botch CEO Succession — MIT Sloan Management Review

บทความที่เกี่ยวข้อง